Het is een raar fenomeen waar veel Rotterdammers ervaring mee hebben. Je staat op de hoek van de Coolsingel en je beseft ineens dat er altijd al een gigantische, stalen constructie heeft gestaan, maar het viel eigenlijk nooit eerder op. Je hebt zojuist kennisgemaakt met Het Ding: een sculptuur dat in 1957 aan onze stad werd geschonken, gemaakt door de Russisch-Amerikaanse kunstenaar Naum Gabo. Ruim zestig jaar later staat het kunstwerk op instorten en Leefbaar Rotterdam gaat nu op zoek naar antwoorden. Wat is Het Ding en waarom is het behoud belangrijk voor onze stad?

De renovatieperikelen rondom Het Ding zijn niet nieuw. In januari van dit jaar berichten onze collega’s van RTV Rijnmond al over roestplekken ter waarde van zevenhonderdduizend euro (700.000!); boze kunstenaars en een Amsterdams vastgoedconsortium dat liet weten de belangstelling vanuit Rotterdam ‘leuk’ te vinden. De Bijenkorf was tot 2006 eigenaar van het beeld, maar met de verkoop van het warenhuis ging het kunstwerk over in handen van het vastgoedconsortium IEF Capital, met daarin onder meer het Bouwfonds.

Het ding als compromis
Het grootste constructivistische kunstwerk ter wereld werd in 1953 in Krimpen aan den Ijssel in elkaar gezet, waarna het van de machinefabriek Hollandia naar de Bijenkorf werd gebracht. Vervolgens schonk het warenhuis het ding in 1957 weer aan de stad als wederopbouwcadeau. De reden dat de ‘gestileerde bloem’ (en ja, er zijn nog meer bijnamen) daar überhaupt werd geplaatst had alles te maken met de architect van de Bijenkorf: Marcel Breuer. De directie van het warenhuis kwam tijdens een studiereis naar Amerika in contact met deze, van origine Hongaarse architect. Hij ontwierp voor hen een strak, rechthoekig blok dat niet helemaal, of zeg maar gerust helemaal niet conform het Basisplan van Van Traa was. Het wederopbouwplan stelde dat het gebouw een terugliggend deel en een vooruitspringend deel op de hoek moest hebben; een zogeheten dubbele rooilijn. Om Breuer’s doos te behouden werd uiteindelijk voorgesteld om de naamloze sculptuur gewoon ervoor te zetten en zo nog enigszins aan de vooruitspringende eis te voldoen. Het beeld werd ‘een metalen klinkdicht op de levenskracht van een stad’ genoemd.

Bijenkorf stadsarchief

Tijd voor politiek
Midden in het zicht raakte het kunstwerk in de vergetelheid. Met zijn 26,2 meter hoogte is Het Ding van roestvaststaal (ironisch) en brons een flinke constructie en vormt het een belangrijk deel van het Rotterdams cultureel erfgoed. Er is alleen een vraagje: gaat de gemeente of de eigenaar de renovatie van Het Ding betalen? De kosten zijn inmiddels geschat op acht ton. De gemeente Rotterdam wacht nu op een renovatieplan van het Bouwfonds, maar dit laat nog even op zich wachten. Ondertussen is Leefbaar Rotterdam naar aanleiding van deze kwestie, ‘benieuwd naar hoe het College zijn verantwoordelijkheid inschat ten aanzien van het onderhoud van deze kunstwerken.’ Gisteren stelde Team Leefbaar onder leiding van Anton Molenaar de volgende vragen aan het College:

1. Hoe schat het College zijn verantwoordelijkheid in bij onderhoud van kunst in de buitenruimte die weliswaar in particulier bezit is, maar een grote historische waarde heeft voor Rotterdam?

2. Bent u van mening dat kunst in de buitenruimte voor de eeuwigheid moet zijn of een beperkte houdbaarheid heeft?

3. Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot de renovatie van ‘Het Ding’?

4. Kunt u aangeven of ‘Het Ding’ aan de Coolsingel inmiddels in dusdanig slechte staat verkeert dat het een reëel gevaar vormt voor het publiek? Zo ja, wat gaat het College doen om dit gevaar weg te nemen?

Een beetje laat als je het ons vraagt, maar goed ze zitten er nog niet zo lang. In het NRC van 26 februari 2008 wist voormalig PvdA-raadslid Ronald Motta ons al te vertellen ‘dat het beeld van Naum Gabo in een erbarmelijke staat verkeert.'”Nog even en het valt om.”, voegt hij daar nog eens aan toe. Even lijkt allang voorbij en hoewel het kunstwerk waarschijnlijk nog geen reëel gevaar vormt, lopen de kosten wel steeds hoger op. Kortom, het duurt allemaal heel erg lang.

Er is hoop
RTV Rijnmond sprak vorige week met kunstkenner Evert Maliangkay, die zich doodschaamde: “Ook al is de gemeente officieel geen eigenaar, de sculptuur staat wel midden op de Coolsingel”, vertelt Maliangkay aan de regionale omroep. “En ze laten ondertussen gewoon toe dat er onder hun ogen een uniek beeld aan het wegrotten is.” Echter blijkt nu dat de gemeente niet stilzit, ze hebben naar eigen zeggen goed contact met de eigenaar en Bouwfonds. Laatstgenoemde verklaart tegen Rijnmond druk bezig te zijn met de financiën: “Als je ruim acht ton moet ophoesten, kun je bijna niet zonder sponsoren”, vertelt een woordvoerder van Bouwfonds. “Ook moeten de erven van kunstenaar Gabo het restauratieplan goedkeuren.”

En zo lijkt daar ineens een happy end te komen voor een vastgeroeste zaak. De afwikkeling van deze kwestie is van belang voor het toekomstige kunstbeleid van de stad. Naast ‘De gestileerde bloem’ zijn er nog andere (particuliere) belangrijke kunstwerken in de Rotterdamse buitenruimte die aan verval onderhevig zijn. We wachten in ieder geval geduldig de antwoorden, het restauratieplan en de resultaten af.

Bekijk de fotoserie over Het Ding hieronder: