In de aanloop naar De Wereld van Het Witte de Withkwartier kunstfestival spreek ik met kunstenaar Daan Samson (1973). Hij regisseert zaterdag zijn eigen uitvaart als onderdeel van het festival. Samson laat zichzelf welvaartskunstenaar noemen, ‘drijvend op de stijfgeklopte melklaag van onze hedendaagse voorspoed’. Een goed voorbeeld van zijn werk is de uitvaartceremonie, waarin de post-veertiger een balans opmaakt van zijn eigen leven. Geen midlifecrisis, maar een poging om de kunstenaar tijdens het leven toch een beetje te roemen, alleen dan zónder de dood. Ik ontmoet Daan op de plek waar het zaterdag allemaal gaat gebeuren.

Een kleine introductie is op zijn plaats. Kunstenaars zijn er in vele soorten en maten. Je hebt grote kunstenaars, maar ook iets kleinere kunstenaars. Toch zijn ze over het algemeen allemaal gemiddeld toch wel even lang. Daan Samson is daar dan ook geen uitzondering op. Zijn voorkomen is chique en ademt welstandskunstenaar. Zijn werk bepleit niet de eindeloze zoektocht naar originaliteit en absurditeit, maar neemt juist het constante ‘kunst moet choqueren’ op de hak. Samson houdt hiermee een spiegel voor de spiegel die kunst pretendeert te zijn. Naar eigen zeggen maakt hij ‘burgerlijke kunst’. Een goed voorbeeld hiervan is de serie licht-erotische foto’s van museumdirecteuren, curatoren en andere vrouwen uit de kunstwereld. Of de praaltocht van luxeproducten door de binnenstad van Groningen. Met de waanzin van welvaart en de drang naar originaliteit als argumenten, wist Samson een zonvakantie naar Alaçatı in Turkije los te peuteren. Zou een all-inclusive vliegvakantie tot de wereld van hoge kunst kunnen worden opgetild? Daan weet het antwoord.

Praaltocht van koers en oogst.

Praaltocht van koers en oogst.

Het is die drang naar originaliteit en absurditeit die de kunstwereld volgens Samson soms te bang maakt om waarlijke risico’s te nemen. Maar hoe ver kun je gaan zonder weer terug te keren bij de bron? Samson bewandelt die fijne lijn met zijn werk. Het burgerlijke karakter van Samson’s projecten wordt daarom niet altijd even goed gewaardeerd. Voormalig hoofdredacteur van magazine Kunstbeeld riep de serie met de kunstdames meteen uit tot ‘minst te waarderen kunstwerk van de kunstbeurs’.

Over het algemeen is de waardering voor kunst van eigen bodem beroerd, zo ook volgens Samson: “Als kunstenaar maak je niet vaak mee dat mensen hun opmerkingen direct tegen jou uiten. Regelmatig stuit ik echter op de ‘In Memoriam’ berichten rondom collega-kunstenaars. Hartverwarmend zijn dan de comments waarin bijvoorbeeld te lezen valt: ‘Het was een jongen waar ik het écht niet mee-eens kon zijn, maar zijn hart zat op de juiste plaats’. Zelf ben ik zóóóó nieuwsgierig naar de opmerkingen die mensen ná mijn dood gaan maken. Het is jammer dat je van die eindafrekening nooit iets mee krijgt. Ik bedacht daarom een voorschot op mijn eigen uitvaart te nemen. Ik plaats een grafkist in de Witte de Withstraat met daarop mijn eigen fotoportret. Daarbij zal duidelijk worden gemaakt dat ik er ‘heus niet echt in lig’. Het kunstpubliek gaat niet bang worden gemaakt. Nee hoor.. in levende lijve ben ik eenvoudig aan het uitvinden hoe er ná mijn overlijden over mij gesproken zal worden.”

Daan Samson 2014© (Foto: Jeronimus van Pelt)

Over de doden niets dan goeds. Daan Samson, 2014. (Foto: Jeronimus van Pelt)

“Ik heb mijn kennissen, inclusief de hoofdrolspelers uit de kunstscéne, gevraagd om woorden ter nagedachtenis in te sturen. Hen heb ik verzocht te formuleren in welke bewoordingen zij mij zouden herinneren. Het is dan de bedoeling dat ik zelf bij leven nog kan lezen wat men over mij gaat melden.” Veel twijfels over een slechte uitvaartsopkomst vanuit zijn omgeving lijkt Daan niet te hebben, de enige onzekerheid komt eigenlijk alleen uit het kunstwereldje zelf: “Ik vraag de richtingbepalers uit de kunstwereld om even in mijn fantasie mee te gaan. Of ze eventjes willen doen alsóf ik overleden ben. Ik maak aanspraak op hun creativiteit en inlevingsvermogen. Mijn grote angst is nu echter dat de kist leeg blijft. Dat de museumdirecteuren niet bereid zijn om het spel mee te spelen. Het woord ‘dood’ zal hen misschien afschrikken.”

De dood heeft te maken met ‘echte emoties’
“Want,” vervolgt Samson: “Het kunstpubliek is tegenwoordig heilig. De kunstsector was in het verleden dúsdanig de ‘burgerlijke-moraal aftastende treiterkont’, dat er een grote kloof is ontstaan. De gemiddelde individu laat zich tegenwoordig niet meer opvoeden middels provocaties. Sinds het draagvlak daarvoor definitief instortte, is de sector angstiger geworden. De burgerij mag niet verder geschoffeerd worden. Dús ik vrees dat veel instellingen zoiets zullen hebben als: “Tja, een project rondom de dood, dat komt allicht wat akelig over. En was ook alweer deze Daan Samson? De instellingen zullen een afweging maken. Zullen zij meegaan in deze goedbedoelde uitdaging? Zelf vrees ik dat ze weinig boodschap zullen hebben aan mijn nieuwsgierigheid. Ze kunnen het ook ‘weinig chique’ vinden dat ik nu uitprobeer hoe mijn naam eruit ziet in de beeldtaal van ‘dood en uitvaart’. Opvallend is wel dat dé dood binnen onze samenleving steeds meer geaccepteerd is. Er bestaan heuse uitvaartbeurzen en snelwegreclames die opzichtig een firma als ‘Doodskisten.nl’ promoten.”

Samson studeerde in 1993 cum laude èn versneld af aan de Willem de Kooning Academie. Her en der valt te lezen hoe zijn vader, als hooggeplaatste sociaaldemocraat, zich altijd bleef inzetten voor de ‘lagere sociale klasse’. Toen deze alsnog gepasseerd werd door de flamboyante Pim Fortuyn, was dat naar verluidt aanleiding voor Daan om zich wat meer, al dan niet cynisch, op de spulletjes te richten. Samson speelt met de politiek; links en recht, hoewel het PvdA-partijkantoor in 2008 ineens honderden opzegbrieven van Samson ontving. ‘Als onderdeel van een educatieprogramma voor scholieren‘ liet hij hen vanuit zijn naam redenen aandragen om geen lid meer te zijn. Of TENT daar blij mee was laat zich raden. Zo zoekt de welstandskunstenaar telkens de grens op.

Halbe Zijlstra helpt Daan Samson bij botanisch veldwerk.

Daarmee zegt Samson eigenlijk meer dan de woorden doen lijken. Zoals zijn andere werk is ook deze plechtigheid doordrenkt met dubbele boodschappen voor alle betrokkenen. In 2008 vielen critici over een eerbetoon aan Daan’s overleden vader, die vanaf het strand de bezoekers van het Oerol Festival recht in de ogen aankeek. Het portret was acht meter hoog en vanaf de veerpont niet te missen. De een vindt er dit van en de ander vindt er dat van. Uiteindelijk maakt het niets uit: de tijdelijkheid van het leven, de burgerlijkheid van een ceremonie en de vertrutting van de kunstwereld. Daan wijst er alleen naar en brengt het zaterdag weer allemaal samen in een kist. Verwacht geen pindakaas aan de muur, kloppende anussen of ondergescheten schedels. Het is de kunst van de burgerlijkheid, de dood van een kunstenaar.

Mensen die rouwwoorden t.b.v. Daan Samson willen opsturen, kunnen dit adres gebruiken:

Festival de Wereld van het Witte de Withkwartier
Witte de Withstraat 50 / 3012BR Rotterdam
o.v.v. ‘IN MEMORIAM DAAN SAMSON’