Op 7 mei j.l. was Jacques Börger van Museum Rotterdam te gast bij Rotterdam Late Night. Hij droeg daar een column voor ter herdenking en ter ere aan Abraham Tuschinski. Tegenwoordig denkt iedereen daarbij aan Amsterdam, maar niets is minder waar. Tuschinski was en ís op-en-top Rotterdammer. Wij vinden het van groot belang dat een ieder in Rotterdam kennis neemt van dit bijzondere verhaal en deze bijzondere man en dat vooral de heren en dames van het college werk gaan maken van wat Jacques Börger hieronder schrijft. Wij zijn het met elke letter eens. Daarom hier integraal te lezen, inclusief de bijbehorende afbeeldingen.

Door Jacques Börger.

Op 14 mei 1940 is hij jarig. Hij wordt 54 jaar. Het is heerlijk weer. De zon straalt aan een strakblauwe hemel en het is al warm. Toch is hij niet in een feestelijke stemming. Sinds vier dagen is Nederland in oorlog met Duitsland en in Rotterdam wordt flink gevochten. Hij is er niet gerust op en om 13.00 uur is het zover. Het luchtalarm gaat af, iedereen zoekt een schuilplaats. Als het een goed uur later weer rustig is en hij uit de schuilkelder komt, ziet Tuschinski in één oogopslag dat zijn hele bioscoopimperium in Rotterdam vernietigd is. Wat een verjaardagscadeau!

Vrienden raden hem dringend aan uit Nederland te vertrekken, maar dat wil hij niet.

‘Ik houd van Rotterdam. Rotterdam heeft mij de kans gegeven groot te worden en ik zal de stad niet verraden’.

Twee jaar later wordt hij wel verraden en op transport gezet naar Auschwitz waar hij en zijn vrouw een paar dagen later worden vermoord. Cynisch genoeg ligt Auschwitz vlak bij de plaats waar hij geboren is. Want Abraham Izaak Tuschinski was niet alleen Joods, maar ook een migrant uit Polen. In 1904 was hij op 18 jarige leeftijd naar Rotterdam gekomen en 7 jaar later opende hij zijn eerste bioscoop in de stad.

Schermafbeelding 2015-05-12 om 15.34.57

De eerste bioscoop van Tuschinksi was gevestigd aan de Coolvest in een voormalige zeemanskerk. Het was niet de eerste bioscoop in Rotterdam. Maar als je naar de film ging, kwam je terecht in een viezige ruimte waar je op een vervelende stoel naar een slechte projectie moest kijken. En hier komt les 1 van de cultuur-ondernemer: het is van groot belang om een liefdesrelatie te creëren tussen je aanbod en de bezoeker. Dit motto vind je terug in al Tuschinski’s activiteiten.
Een andere rode draad voor de cultuurondernemer is dat je goed om moet kunnen gaan met tegenslag. Want al na één succesvol jaar moest Tuschinski zijn eerste bioscoop sluiten om plaats te maken voor het nieuwe Stadhuis.

Schermafbeelding 2015-05-12 om 15.47.53

Tuschinski zat nooit bij de pakken neer. Hij rook zijn kans toen een grote ruimte vrij kwam in de Hoogstraat, de winkelstraat van Rotterdam. Die ruimte verbouwt Tuschinski tot zijn tweede bioscoop, Thalia 2 genaamd. Hier kwam de Tuschinski stijl van de cultuurondernemer voor het eerste tot volle bloei.
De klant is koning en moet zich ook zo voelen. Hij gaat niet naar binnen door een kleine deur, maar via een grootse entree over een rode loper. Hij koopt zijn kaartje bij een kassajuffrouw die er blij en aantrekkelijk uit ziet. En wordt naar zijn stoel begeleid door een jonge man in een keurig uniform. De bioscoopstoel is een fauteuil en die staat op een hoogpolig tapijt. In de pauze is er variété.
Een goochelaar, een zangeres, een muziekgroep. Door Tuschinski is naar de film gaan een heerlijk uitje geworden.

Schermafbeelding 2015-05-12 om 15.49.33

Met de volgende bioscoop keert Tuschinski terug naar de Coolvest, inmiddels Coolsingel geworden. Hij neemt de noodlijdende bioscoop Cinema Royal over, voert de Tuschinskistijl in en voilà er staan weer rijen bezoekers voor de entree. Dat kon Tuschinki zelf zien, want hij woonde boven deze bioscoop en is daar tot 1940 blijven wonen.
Maar hij bedenkt nog iets voor de rij wachtende bezoekers. Hij maakt van de Cinema een Cineac met een doorlopende voorstelling, je kunt elk moment naar binnen. Mensen die toch graag bij het begin willen beginnen, kunnen met korting een kop koffie drinken in de naastgelegen Lunchroom. De mensen worden dan door het personeel van Tuschinski gewaarschuwd als de voorstelling weer bij zijn begin is.
Maar Tuschinski doet meer. Hij zag dat jonge moeders die met hun kinderen aan het winkelen zijn, weerhouden worden van een filmbezoek, vanwege hun kind. Tuschinski biedt bij de bioscoop een crèche aan waar de moeders hun kinderen kwijt kunnen en zo toch een film kunnen bekijken.

Schermafbeelding 2015-05-12 om 15.57.44

Tuschinksi bouwt verder aan zijn imperium met een bioscoop aan de Binnenweg: Olympia.
Dit is een bioscoop waar Tuschinski vooral voor mannen een aanbod wil creëren. Hier draaien de nieuwste Westerns uit Amerika. Tuschinski claimt elke première, tot ergernis van de andere bioscoophouders in de stad. Maar zijn Olympia wordt een begrip.

Schermafbeelding 2015-05-12 om 15.56.58

En dan gaat de droom van de cultuurondernemer in vervulling. De man die voor zijn klanten altijd Het Grootste van het Grootste wil, kan aan het Pompenburg, het Grand Theatre neerzetten. Hier wil Tuschinski zijn idee van totaal-entertainment toepassen. Dat betekent dat er, naast alle elementen van de bekende Tuschinski-stijl, meer is.
In het Grand Theatre is een bowlingbaan, is een plek waar je kunt dansen, er zijn optredens van de Ramblers, maar ook Josephine Baker en Marlene Dietrich treden hier op. In Grand Theatre wordt het grootste Wonderorgel van Nederland neergezet, waarmee de stomme films begeleid werden.
In het Grand Theatre zit ook een filmhuis waar avant-garde films worden vertoond en er is een expositieruimte waar jonge Rotterdamse kunstenaars hun werk kunnen laten zien.
Totaal entertainment met hoofdletters.

Tuschinski wordt de spin in het culturele leven van Rotterdam die hoge en lage cultuur tot een geheel weeft.

Schermafbeelding 2015-05-12 om 15.51.34

Niet gek voor een man die kort na zijn aankomst in Rotterdam zijn carrière begon met een hotel in de Nadorststraat voor Poolse en andere Oosteuropese migranten die hij niet alleen gastvrij ontving, maar ook uitgebreid rond gidst door Rotterdam. Want hij houdt echt van de stad.
Dat blijkt wel uit het laatste wapenfeit dat ik nog wil noemen, de Tuschinski actualiteiten. Tuschinski bedacht dat het interessant zou zijn om een cameraman opnames te laten maken van wat er in de stad gebeurt. De Rotterdammers vinden het geweldig en smullen van deze korte actuele films over hun stad die voorafgaan aan de hoofdfilm.

Tuschinski was een Cultuurondernemer van formaat. En een echte Rotterdammer. En wat is er in Rotterdam nog te vinden van deze man: niets. Geen plein, straat, laan of steeg is naar hem genoemd. Nergens een borstbeeld of kunstwerk.

Op 17 september 2017 is het 75 jaar geleden dat hij vermoord is. Zullen we daar eens uitgebreid bij stilstaan?

Bogue

Bogue duikt in subculturen, legt vergeten verhalen vast voor later en volgt ontwikkelingen in de stad voor jong en oud. Wij brengen nieuws, opinie, primeurs, winacties, lifestyle, schrijvers, video, food, fashion, kunst en cultuur via internet, televisie en radio. Bogue verbindt Rotterdammers met woord, beeld en geluid aan de grootse daden in onze stad.

Latest posts by Bogue (see all)